جام جم - قاب کوچک - شنبه 16 خرداد 1388

شخصيت‌هاي فيلم‌هاي خوب، همچون انسان‌هاي واقعي زنده‌اند و اگر در فيلمنامه به اقتضاي داستان، زندگي‌شان خاتمه يابد، در دنياي اذهان، نامیرا و ابدي‌اند. نقش‌هاي ماندگاري كه به «تاريخ» مي‌پيوندند.

همه چیز زیر سر همسر صادق است با آن خوابی که برای شوهرش می بیند. اینکه رفته جبهه و یک تیر گنده! به او خورده و درجا مرده است. صادق وام می خواهد اما تیر و تانک و خمپاره نصیبش می شود تا هوس هرچه وام و قرض و مال و منال دنیاست از سرش بپرد. اما این مکافات عملش نیست. پاداش اوست. بعید نیست تعریف و تمجیدهای کمالی در وصف اخلاص صادق بیراه نباشد. صادق آدم صادقی است. منتها بیشتر در باطن. ظاهرش غلط انداز است. ولی او که این ظاهر دودره باز و ریاکار و  هفت خط نیست. صادق واقعی همان باطن پاک و زلال و بی غل و غش است که گرد و غبار ترس و تعلق رویش را پوشانده و مانع آشکار شدنش شده است. جبهه قرار است از وجودش غبارروبی کند و نشانش بدهد که خود واقعی اش کدام است. اما این یک توفیق اجباری است و همه نمک و مزه اش هم همین است. اینکه بدون اینکه خودش بخواهد سرنوشت برایش اینطور رقم خورده که به زور! هدایت شود. قرار است اگر لیلی با او میلش است این میل را با شکستن ظرفش به او نشان بدهد نه با ناز و کرشمه و دلبری.

   صادق با هر کسی که تعارف و رودربایستی دارد با خدا این حرف ها را ندارد. با او خود خودش است. صدقه کنار می گذارد و در کمال پررویی وقتی می بیند اوضاع قاراش میش است آن را پس می گیرد. یک جا قربان صدقه خدا می رود و جای دیگر با او دعوا می کند. اگر یکی باشد که صادق در برابرش دوز و کلک و دروغ و ریا نداشته باشد آن یکی فقط خداست و بس. نمونه اش این دیالوگ جالب که با خنده و بغض و خوشحالی و ناراحتی توأمان است و صادق وقتی آن را به زبان می آورد که به خیال خودش زرنگی کرده و دارد برمی گردد عقب اما ما می دانیم که برعکس دارد به خط مقدم نزدیک می شود: «شکرت خدا جون شکرت. آره می دونم ای کاش اینطوری نمی شد. خیلی بد شد. آره خیلی بد شد. خب خدا جون چیکار کنم؟ دست خودم نیست. خودت بهتر می دونی. زن، بچه، خونه، زندگی، پدر... بسه بابا صادق بسه گند زدی اه! آخه خدا جونم منم آدمم دیگه. یهو که نمی شه من غرق می شم. شنا بلد نیستم. منو ننداز وسطا! منو ننداز وسطا! این دفعه فقط این دفعه سالم برگردم، قول می دم به خودت قسم قول می دم که دیگه اصلاً اینطوری نشه.»

   تانک ترکاندن یا همان پی آر جی زدن به قول خودش، همان کاری که در خواب عهده دارش بود، همان سهم او از شرکت در خط مقدم جبهه است. آرپی جی زن زخمی از صادق می خواهد به سوی تانک دشمن شلیک کند و صادق این توان را در خود نمی بیند: «صادق: بابا شما اشتباه می کنید من اصلاً اونی نیستم که شما فکر می کنید. من نمی تونم/ آر پی جی زن: این تویی که اشتباه می کنی. هیچ کدوم از ما عین هم نیستیم.» مسئله اینجاست که صادق انتخاب شده و چاره دیگری هم ندارد. لیلی او را دوست دارد.